Druk op het Fonds Podiumkunsten neemt explosief toe
Nadere bestudering van het advies bevestigt het beeld dat de bezuiniging op het Fonds Podiumkunsten gemiddeld over de sectoren ongeveer gelijk oploopt met het totaal van de podiumkunsten, met een dramatisch negatieve uitschieter in de theatersector. De decentrale inzet van de Raad leidt er toe dat de stads- en regiogezelschappen in de BIS relatief worden ontzien ten koste van het budget voor de fondsgezelschappen. Dat budget wordt bijna gehalveerd. De normaal toch al forse overtekening van de fondsbudgetten stijgt door de bezuinigingen tot ongekende hoogte. Maar de druk wordt regelrecht explosief wanneer je daar het mogelijk beslag bij optelt van gezelschappen die uit de BIS vallen en op het Fonds zijn aangewezen. Een snelle berekening wijst uit dat het in de disciplines dans en theater gaat om een deels geoormerkte extra druk van tegen de 10 miljoen euro (Friestalig toneel/ productiehuizen/ voormalige bisgezelschappen). De bovenproportionele bezuiniging op het theaterbudget van het Fonds vinden wij onjuist en onverdiend. De Raad spreekt over versplintering en overaanbod bij het Fonds. Maar de grote BIS gezelschappen bereikten in 2009 met ruim 21 miljoen euro rijkssubsidie samen ongeveer 460.000 bezoekers en de Fonds gesubsidieerd gezelschappen met 17 miljoen euro in totaal 511.000 bezoekers.

Decentralisatie?
De Volkskrant wijst als één van de hoofdpunten van het advies op een sterke decentralisatie van het podiumkunstenbestel. We vinden het nog niet terug in andere commentaren maar het pad dat de Raad qua bestuurlijke verhoudingen inslaat is inderdaad opmerkelijk. Zo rept de Raad over een “sterk decentrale invulling van het stelsel” en over een hiermee samenhangende “actualisering van de bestuurlijke verhoudingen”, waarin de rollen van de betrokken subsidiërende partijen volgens de Raad “het sterkst zullen veranderen in de podiumkunsten”. Ook het nieuwe onderscheid dat wordt gemaakt tussen “Landelijke instellingen” en “Regionale instellingen” is een teken aan de wand. Toch blijft het advies rijkelijk vaag over de vraag wat er dan precies in die rollen moet veranderen. Gaat het om een grotere gezamenlijkheid en gelijkwaardigheid tussen rijk en gemeenten in de keuze, voorwaarden en financiering van instellingen? Of wordt het bestuurlijk voortouw nu volledig bij de gemeenten gelegd? Bijvoorbeeld via de directeur van het “centrale podium”, dat als een soort van kabinetsformateur allerlei instellingen tot een samenwerkingsverband en gemeenschappelijk plan moet bewegen. Daarmee komt het rijk al snel in een soort van toetsende rol. Ik hoop niet het laatste want dit pad leidt al snel tot volledige decentralisatie. En hoewel je het omgekeerde zou verwachten leert de ervaring dat de kunst met twee gelijkwaardige en verantwoordelijke overheden meestal beter af is dan met een. Voor het overige maken de voorgestane constellaties per sector een nogal bedachte en kunstmatige indruk en blijft onduidelijk welk probleem hier nu precies mee wordt opgelost.

Reacties
Kees Vlaardingerbroek vraagt zich in een reactie op mijn vorige blog af of we de kwaliteit nog wel goed genoeg in de gaten houden want daarmee staat of valt het toch in de kunst. Ik denk niet dat er een streep licht zit tussen wat hij denkt en hoe wij handelen. Wij zijn het wel (gedeeltelijk) met Ab Gietelink eens dat de verschillende criteria wat meer geobjectiveerd zouden kunnen worden, zodat die, gegeven het kwaliteitsoordeel ook meer van invloed zijn op de subsidieverlening. Geert Jan Hobijn vraagt naar de (richting van) de scherpe keuzes die ikzelf zou hebben gemaakt. Typisch een vraag die je als je er niet over gaat ook beter niet kunt beantwoorden. Maar het is duidelijk dat wij graag hadden gezien dat beide onderdelen van het theaterlandschap qua bezuinigingen een gelijke beweging hadden laten zien. Geert Overdam heeft gelijk. Ook de festivals krijgen het net als andere sectoren behoorlijk zwaar te verduren. Rob Kramer wijst terecht op de andere aanpak van de Raad in het muziektheater waarin wel keuzes worden gemaakt en over de verzuchting van Fons Dejong zeg ik natuurlijk niks.

Vervolg
Het is opvallend hoe gedetailleerd het advies zich uitlaat over het terrein van de fondsen. Dat is gedeeltelijk begrijpelijk omdat de Raad verondersteld wordt per sector het hele landschap te overzien. Dat neemt niet weg dat de fondsen als geen ander expert zijn op de aan hun toevertrouwde terreinen en in de dagelijkse praktijk op hun terrein als belangrijkste beleidsadviseur van de staatssecretaris optreden. Wij zullen dan ook binnen een aantal weken de staatssecretaris laten weten hoe wij gelet op het advies de toekomst van het fondsgesubsidieerde landschap voor ons zien.